logotypes-ue_ENG

Sikora, Elżbieta

Biogram

Sikora Elżbieta, *20 X 1943 Lwów, polska kompozytorka. W latach 1963–68 studiowała na Wydziale Reżyserii Muzycznej w PWSM w Warszawie, a po uzyskaniu dyplomu wyjechała do Paryża, gdzie od 1968 do 1970 studiowała muzykę elektroakustyczną w Groupe de Recherches Musicales pod kierunkiem P. Schaeffera i F. Bayle’a. Po powrocie do Warszawy odbyła studia kompozytorskie pod kierunkiem T. Bairda i Z. Rudzińskiego i uzyskała dyplom w 1977. Wraz z K. Knittlem i W. Michniewskim założyła w 1973 grupę kompozytorską KEW, z którą występowała do 1976, koncertując w Polsce (m.in. eksperymentalna improwizacja Drugi poemat tajemny, Warszawska Jesień 1974), Szwecji, Austrii i Republice Federalnej Niemiec. W 1981 zamieszkała we Francji, gdzie jako stypendystka rządu francuskiego uczestniczyła w kursie muzyki komputerowej w Institut de Recherche et de Coordination Acoustique/Musique (IRCAM), a następnie studiowała kompozycję u B. Jolas (1982–83). Była także stypendystką m. Mannheimu (1982) oraz Fundacji Kościuszkowskiej (1983–84), dzięki której pracowała przez kilka miesięcy pod kierunkiem J. Chowninga w Center for Computer Research for Music and Acoustics (CCRMA) przy Stanford University (Kalifornia). W 1999 otrzymała tytuł doktora na Akademii Muzycznej we Wrocławiu. W latach 1985–99 była profesorem kompozycji elektroakustycznej oraz sztuki dźwięku konserwatorium oraz szkoły sztuk pięknych w Angoulême. Prowadziła ponadto zajęcia z kompozycji w Institute Charles Gros w Marne la Vallée (Francja) i w University of Chicago (2004), a także podczas warsztatów w Monachium, Mannheimie, Ulm oraz w Gdańsku (Międzynarodowe Warsztaty Muzyki Współczesnej).

Sikora otrzymała w 1978 II nagrodę na Konkursie im. Webera w Dreźnie za operę kameralną Ariadna, w 1980 uzyskała wyróżnienia na Konkursie Muzyki Elektroakustycznej w Bourges za The Waste Land i Listy do M., w 1982 I nagrodę na konkursie dla kompozytorek w Mannheimie za utwór Guernica, hommage à Pablo Picasso, w 1999 Prix Magistère Festiwalu Muzyki Elektroakustycznej w Bourges oraz w 1994 dwie nagrody SACEM: Prix de la Partition Pédagogique za Chant Europe i Prix du Printemps za całą twórczość, w 1996 nagrodę francuską Société des Auteurs et Compositeurs Dramatiques (SACD) w Paryżu za operę L’Arrache-coeur oraz w 2000 Heidelberger Künstlerinnenpreis. W 2003 nagranie jej utworów przez firmę Le Chant du Mond uzyskało specjalne wyróżnienie Académie du Disque Lyrique w Paryżu. W 1997 Sikora została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi RP, a w 2004 mianowana Chevalier de l’Ordre des Arts et des Lettres we Francji.

Na postawę twórczą Sikory początkowo duży wpływ wywarł kontakt z P. Schaefferem i jego „musique concrète”, co uwidoczniło się w utworach na taśmę powstałych wg metody zaproponowanej przez francuskiego kompozytora. W odróżnieniu od prekursorów muzyki elektronicznej, zafascynowanych często aspektem czysto technicznym, poszukiwania Sikory charakteryzował rys bardziej humanistyczny. Wyraźne jest tu położenie nacisku na znaczeniowy, wyobrażeniowy i emocjonalny wymiar tworzonej muzyki, a jednocześnie uwrażliwienie na zmysłowe walory brzmienia, jego wielowymiarowy, przestrzenny i dynamiczny aspekt. W utworach, w których tradycyjne instrumentarium jest łączone z mediami elektronicznymi, taśma zawiera niekiedy bardziej dosłowne odwołania do konkretnego otoczenia, np. w Lisboa, tramway 28, gdzie wykorzystane są dźwięki nagrane podczas jazdy tramwajem na trasie uczęszczanej przez F. Pessoę. W stworzonym w ten sposób środowisku dźwiękowym rozwija się improwizacyjna partia saksofonu.

Kompozycje na taśmę z wykorzystaniem głosu ludzkiego charakteryzuje liryczny, poetyczny klimat (np. The Waste Land) stworzony z przeplatających się urywków tekstu literackiego, współgrającego z warstwą elektroakustyczną. Forma tych kompozycji ma wiele wspólnego ze słuchowiskiem radiowym, co w przypadku Eine Rose als Stütze zostało zaznaczone w tytule. Sikora wykorzystuje swoje doświadczenia z dziedziny muzyki elektronicznej także w dziełach przeznaczonych na tradycyjne instrumentarium, starając się np. uzyskać brzmienia podobne do szumów i innych, sztucznie generowanych brzmień. W fakturze przejawia się tendencja do operowania pasmami brzmieniowymi na podobieństwo modułów w utworze elektronicznym, a w zakresie formy kompozytorka stosuje szybkie, montażowe następstwa odcinków. Nawiązania do muzyki przeszłości pojawiające się w kompozycjach instrumentalnych Sikory, podobnie jak w przypadku utworów na taśmę, mogą być traktowane raczej jako elementy muzycznego tła, środowiska dźwiękowego, z którym dany utwór „koresponduje”, niż jako przykłady typowo postmodernistycznej gry z konwencją. W późniejszym okresie twórczości, który sama kompozytorka nazwała „osobistym paktem z tradycją”, zaznacza się tendencja do konstruowania większych form cyklicznych, czego przykładem jest Koncert fortepianowy.

Skłonność Sikory do form multimedialnych, teatralnych lub parateatralnych, obecna już we wcześniejszym, bardziej eksperymentalnym etapie, znalazła pełniejszy wyraz w opartej na prozie B. Viana operze Wyrywacz serc, w której ze światem wynaturzonych emocji i nienaturalnych zachowań postaci zderza się poetyka dość konwencjonalnie potraktowanej warstwy muzycznej.

Kompozycje

Instrumentalne:

I Kwartet smyczkowy, 1975

…selon Pascal na trąbkę, harfę, klawesyn i wiolonczelę, 1976, Warszawa 1979

…selon Pascal II na trąbkę, harfę, klawesyn i wiolonczelę, 1978–2000, Warszawa 2000

II Kwartet smyczkowy, 1980

Piaski na flet i perkusję, 1980, Warszawa 1981

Podróż trzecia na flet, 1981

Voyage III na flet, 1981, prawyk. Paryż 24 V 1982, wyk. P. Foltýn (flet), wyd. Kraków 2020 PWM

Głowa Orfeusza II na flet i taśmę, 1982, wyk. Warszawska Jesień 1988

Solo na skrzypce, 1984, Warszawa 1992

Cienie (I Symfonia) na orkiestrę, 1984–90, prawyk. Warszawska Jesień 1990, wyd. Warszawa 1990, 2004

Rappel II na orkiestrę i transformacje (SYTER), 1989, wyk. Warszawska Jesień 1989

Suite na wiolonczelę i taśmę, 1990, wyk. Warszawska Jesień 1997, wyd. Warszawa 1993

Suite II na klawesyn, taśmę i transformacje (live electronics), wyk. Warszawska Jesień 1992, także wersja na klawesyn i taśmę, 1992

Sekstet smyczkowy, hommage à Witold Lutosławski, 1993

Canzona na violę da gamba i małą orkiestrę, 1995, Warszawa 1995, 2001

Suite III na orkiestrę, 1997, Warszawa 1997, Paryż 1997

Thinking of Brahms na kwartet smyczkowy, 1997

III Kwartet smyczkowy In memoriam Ursula, 1998, Warszawa 1999

Rappel III na orkiestrę smyczkową, 1998

Ecce Homo na orkiestrę, 1999, Warszawa 1999

Lisboa, tramway 28 na saksofon i taśmę, 1999

I Koncert na fortepian i orkiestrę, Hommage à Frédéric Chopin 2000, wyk. Warszawska Jesień 2001, wyd. Warszawa 2000, 2004

Axe rouge na saksofon(y), kontrabas i taśmę, 2004

Cadenza na wiolonczelę, 2005, wyd. Kraków 2019 PWM

Pięć miniatur na orkiestrę, 2013 (na zamówienie Programu 2 Polskiego Radia), prawyk. Warszawa 24 XI 2013, Polska Orkiestra Radiowa, dyryg. W. Michniewski; wyd. Kraków 2013 PWM

Running North na carillon, 2020, prawyk. Gdańsk 30 VIII 2020. wyk. M. Kaźmierczak (carillon)

Wokalne i wokalno-instrumentalne:

Guernica, hommage à Pablo Picasso na chór mieszany, sł. P. Eluard, 1975

Stworzenie świata, oratorium na sopran, tenor, 2 barytony, chór męski, flet, klarnet, fagot, gitarę elektryczną, organy elektryczne, 4 perkusje i orkiestrę smyczkową, 1976, 2. wersja pt. La Création na sopran, recytatora, małą orkiestrę i dźwięki elektroniczne, 1986

Ariadna, opera kameralna, libretto C. Pavese, tłum. M.S. Kasprzysiak, 1977, Kraków 1984

Derrière son double, opera radiowa na głos, zespół instrumentów i dźwięki elektroniczne, libretto J.-P. Duprey, 1983

Les Chants Réjouissant le Coeur na sopran, flet, obój, klarnet, skrzypce, wiolonczelę, sł. ze źródeł staroegipskich, 1983

Le Chant de Salomon na sopran i zespół kameralny, 1992

Chant’Europe na 3 chóry dziecięce i małą orkiestrę, sł. kompozytorka, 1993

Omnia tempus habent, oratorium gdańskie na alt, chór dziecięcy i mieszany, organy, orkiestrę, 1997, Warszawa 1997

Eine Rose als Stütze na sopran i fortepian, sł. Hilde Domin, 2000

Trois Innocentines na chór mieszany, sł. R. de Obaldia, 2001

Sceniczne:

Blow up, balet na taśmę 1980

The Waste Land, balet na taśmę, choreografia A. Marty, 1983

L’Arrache-coeur/Wyrywacz serc, opera, libretto kompozytorka na podstawie prozy B. Viana, 1984–86, wersja rozszerzona, 1992, wyst. Warszawa 1995, wyd. Warszawa 1994

La clef de verre, balet na taśmę, choreografia A. Marty, 1986

Madame Curie, opera, libretto A. Miklaszewska, 2015, wyd. Kraków 2020 PWM

Elektroniczne:

Prénom na taśmę, 1970

Widok z okna na taśmę, 1971

Niepewność lata na taśmę, 1973

Podróż trzecia na taśmę, 1976

Nocą twarzą ku niebu na taśmę, 1978

Rapsodia na śmierć republiki na taśmę, 1979

The Waste Land na taśmę, 1979

Listy do M. na taśmę, 1980

Głowa Orfeusza I na taśmę, 1981

Janek Wiśniewski. Grudzień. Polska na taśmę, 1982–83

Géométries variables na taśmę, 1991

Flashback. Hommage à Pierre Schaeffer na taśmę, 1996

Aquamarina na taśmę, 1999

Grain de sable na taśmę, 2002

Rouge d’été na taśmę, 2002

Eine Rose als Stütze. Hörspiel na taśmę, 2002