Sales [sal], Sale, Saletz, Franz, François, *ok. 1540 (?) Namur (?), †15 VII 1599 Praga, waloński śpiewak i kompozytor. Ze wstępu do Officia quaedam z 1589, można wnioskować, że jego rodzina pochodziła z Walonii, a on sam opuścił ojczyznę z powodu toczących się tam walk religijnych. W 1580 służył na dworach książęcych: Eitelfriedriecha III Hohenzollerna w Hechingen i Wilhelma V Wittelsbacha w Monachium. Pod koniec tego roku przeniósł się do Innsbrucka, by podjąć obowiązki śpiewaka w kapeli dworskiej. W latach 1587–91 pełnił funkcję kapelmistrza żeńskiego klasztoru w Hall am Inn, ufundowanego przez tyrolską księżnę Reginę Magdalenę. Od 1591 śpiewał, pod kierunkiem F. de Monte, w kapeli cesarza Rudolfa II w Pradze. Mylnie utożsamiano go niekiedy z działającym w Padwie śpiewakiem Franceskiem Sole, który zmarł w tym samym co Sales roku.
Twórczość Sales’a, na którą składają się głównie utwory religijne, ma niejednolity charakter. Jego cykle propriów mszalnych (introit, werset allelujatyczny, communio) oraz opracowanie strofy poematu maryjnego na zamówienie B. Klingensteina (1604) utrzymane są w konserwatywnym stylu, z cantus firmus i kontrapunkcie ozdobnym. Nowatorski charakter ma natomiast msza i motet Exultandi tempus est. Oba utwory przebiegają od początku do końca w trójmiarze, niemal w całości w homorytmii. Poszczególne odcinki tekstu ma według zalecenia kompozytora wykonywać na zmianę chór, chór z organami oraz organy z grupą solistów. Styl mszy oraz wykorzystanie w jej materiale melodycznym bożonarodzeniowej pieśni Resonet in laudibus sytuuje utwór wśród pierwszych przykładów tzw. Pastoralmesse.
Literatura: P. Moret A propos du musicien namurois François Sales (v. 1540–1599), „Bulletin de la Société Liégeoise de Musicologie” XXV, 1979.
Kompozycje:
religijne:
Patrocinium musices. Missarum solenniorum… primus tomus, 15 utworów 5–6-głosowych, wyd. Monachium 1589
Officia quaedam domini N. J. Christi necnon B. V. Mariae et aliąuorum sanctorum…, 5–6-głosowe, wyd. Monachium 1589
Sacrarum cantionum… liber primus, 29 utworów 5–6-głosowych, wyd. Praga 1593
Tripertiti [!] operis officiorum missalium, quibus introitus, alleluia et communiones (…) continentur, wyd. Praga: ks. 1, 5–6-głosowych, 1596 [!], Officiorum…, ks. 2, 1594 [!], ks. 3, 1596
Patrocinium musices. In natalem (…) mutetum (…) et missa ad eius imitationem composita, 5-głosowe, wyd. Monachium 1598
Dialogismus (…) de amore Christi sponsi, 8-głosowe, wyd. Praga 1598
Oratio ad SS. B. V. Mariam, Wenceslaum, Adalbertum, 6-głosowe, wyd. Praga 1598 (zachowane 2 ks. głosowe)
Maria klar, 5-głosowe w druku zbiorowym z 1604
kilkanaście utworów (motety, litania, magnifikaty) w rękopisach m.in. z Monachium, Wrocławia, Kassel i Zwickau
świeckie:
Canzonette, Villanelle, et Neapolitan per cantar’ et sonare con il liuto et altri simili istromenti…,11 utworów 3-głosowych, w tym jeden 4-częściowy, wyd. Praga 1598 (unikat w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu)
madrygał 5-głosowy w druku zbiorowym, wyd. 1585
***
Salutationes ad B. V. Mariam, 4–8-głosowe, zaginione
Edycje:
większość utworów z obu tomów Patrocinium musices wyd. R.-J. van Maldeghem, «Trésor Musical» I, IV–VI, wyd. Bruksela 1865–70, przedr. Vaduz 1965
Maria klar, w: Rosetum marianum (1604), cz. 1, wyd. W.E. Hettrick, oraz madrygał, w: Settings of „Ardo si” and its Related Texts, cz. 1, wyd. G.C. Schuetze, «Recent Researches in the Music of the Renaissance», Madison XXIV, 1977 oraz LXXVIII–IX, 1990
