Rodrigues Coelho, Padre Manuel

Rodrigues Coelho [rudr´igesz k’^ueliu] Padre Manuel, *ok. 1555 Elvas, †ok. 1635 Lizbona, portugalski kompozytor i organista. Ok. 1563 rozpoczął naukę przy katedrze w Elvas, gdzie mógł być uczniem D. Loba i M. Cardosa. W latach 1573–77 pracował dorywczo jako organista katedry w Badajoz. W latach 1580–1602 był organistą katedry w Elvas, a w latach 1602–33 – kapelanem i organistą na dworze królewskim w Lizbonie.

Rodrigues zajmuje ważne miejsce w historii muzyki portugalskiej przełomu renesansu i baroku. Znane jest tylko jedno jego dzieło – Flores de musica per o instrumento de tecla & harpa (Lizbona 1620), będące pierwszym portugalskim drukiem zawierającym utwory instrumentalne. Jest to bardzo obszerny zbiór liczący 133 utwory i dokumentujący 30 lat pracy Rodriguesa na stanowisku organisty w głównych ośrodkach muzycznych Portugalii. Zawiera 24 tientos, 97 wersetów, po 4 opracowania hymnów Pange lingua i Ave Maris Stella oraz 4 dyminucje chanson Susanne un jour Orlanda di Lasso. Objętościowo największą grupę w zbiorze zajmują tientos; na każdym tonie kościelnym Rodrigues zbudował 3 utwory. Są to na ogół obszerne dzieła przeimitowane, utrzymane w kontrapunkcie flamandzkim, liczące do 300 taktów, w których kompozytor jeszcze dosyć tradycyjnymi środkami osiąga wewnętrzne skontrastowanie formy, dynamizm i napięcie wyrazowe. W tientos jednotematycznych myśl główna dzielona jest na segmenty, które następnie stają się podstawą nowych imitacyjnych przeprowadzeń lub mogą podlegać różnorakim przegrupowaniom; temat poddawany jest augmentacji, dyminucji, inwersji i retrogradacji, duże znaczenie formotwórcze zyskuje progresja akordowa. Tientos wielotematyczne często otwierane są ricercarowym tematem długonutowym, a nowe tematy wprowadzane są w dalszym przebiegu w coraz drobniejszych wartościach rytmicznych. Dominuje contrapunctus floridus, głosy mogą być wiązane w mikstury tercjowe lub sekstowe; na ogół panuje diatonika, klarowna i prosta harmonia. Drugą ważną część zbioru stanowią wersety organowe, tworzące 4 grupy opracowań: 35 Kyrie, 5 Ave Maris Stella oraz 34 Magnificat i Benedictus, i 23 Magnificat i Nunc dimittis. Dzieła te opierają się na długonutowym chorałowym cantus planus, kontrapunktowanym przez głosy w dużym stopniu sfigurowane. W grupie tej na szczególną uwagę zasługują 23 wersety na głos solowy i organy, przypominające w stylu monodie L. da Viadany i G. Frescobaldiego.

Literatura: M.S. Kastner Música hispânica. O estilo musical do Padre Manuel Rodrigues Coelho, Lizbona 1936; K. Speer The Organ „Verso” in Iberian Music to 1700, „Journal of the American Musicological Society” XI, 1958; M.S. Kastner Drei Lusitanische Komponisten für Tasteninstrumente, Lizbona 1980; J. Ring Europäischer Geist und iberische Tradition: Padre Manuel Rodrigues Coelho und das „meio registo”, „Organ: Journal für die Orgel” 2003 nr 6; D.W. Laginya Manuel Rodrigues Coelhos Flores de musica: Style and performance practice, praca doktorska, University of Illinois at Urbana-Champaign, 2004.