Rocca [r´okka] Giuseppe, *26 IV 1807 Barbaresco (k. Alby w Piemoncie), †17 I 1865 San Francesco d’Albaro (k. Genui), włoski lutnik. Początki jego działalności nie są znane. Po przybyciu do Turynu w 1834 otworzył własny warsztat, lecz kłopoty finansowe zmusiły go do pracy dla innych lutników. Ok. lat 1828–39 był uczniem G.F. Pressendy w Turynie, gdzie działał do 1853; później przeniósł warsztat do Genui. Pod koniec 1857 powrócił do Turynu i brał udział, z różnym skutkiem, w konkursach lutniczych w Londynie, Genui, Paryżu, Turynie i Florencji; największe wyróżnienie (srebrny medal) zdobył w 1846. W 1863 ponownie wyjechał do Genui, gdzie po 3 latach zginął w tragicznych okolicznościach (utonął w studni). Kluczową rolę w jego rozwoju odegrała nauka u Pressendy, którego szybko okazał się najzdolniejszym uczniem. Był zaprzyjaźniony z kolekcjonerem i handlarzem instrumentów Luigim Tarisiem, co umożliwiło mu zapoznanie się z legendarnymi skrzypcami „Messiah” A. Stradivariego z 1716 i „Alard” G. Guarneriego del Gesù z 1742. Do końca życia pozostawał pod wpływem szkoły kremońskiej; budował w oparciu o 2 podstawowe modele skrzypiec: A. Stradivariego i G. Guarneriego. Jego najlepsze instrumenty, pochodzące z lat 1845–50, cechują się starannym doborem drewna, perfekcją wykończenia wszystkich szczegółów i nośnym, pełnym dźwiękiem. Używał przezroczystego lakieru, często o odcieniach od złotawo-żółtego do jasno-pomarańczowo-czerwonego lub czerwono-brązowego. Jakość jego prac w późniejszym okresie bywa mniej jednolita, gdyż używał gorszego drewna i lakieru. Zbudował też niewielką liczbę altówek i wiolonczel. Mimo talentu i rozgłosu jego życie naznaczone było tragediami (śmierć czterech kolejnych żon) i kłopotami finansowymi; w 2022 stało się ono osnową beletrystycznej powieści Flavii Vighini (Morte di un liutaio. Le vicende di Giuseppe Rocca). Rocca uchodzi za najwybitniejszego obok G.F. Pressendy włoskiego lutnika XIX w.; wraz z nim ugruntował tradycję lutniczą w Turynie. Po śmierci jego karteczki lutnicze często wklejano do najlepszych instrumentów francuskich. Jego syn i uczeń, Enrico (*22 IV 1847 Turyn, †7 VI 1915 Turyn), pracował początkowo w stoczni w Genui jako cieśla i dopiero w 1878 zajął się lutnictwem. Wzorował się na modelach wykształconych przez ojca, nie dorównując mu jednak ani produktywnością, ani mistrzowskim poziomem rzemiosła; budował także wysoko cenione mandoliny. W ostatnich latach życia brał udział w licznych wystawach i konkursach, otrzymując kilka wyróżnień.
Literatura: U. Azzolina Liuteria italiana dell’ottocento e del novecento, Mediolan 1964; W. Hamma Meister italienischer Geigenbaukunst, Stuttgart 1965; Alte Meistergeigen, red. H.K. Herzog, t. 7, Frankfurt n. Menem 1981; E. Blot, G. Accornero Liutai Piemontesi fra XIX e XX Secolo: da Pressenda a Fagnola, Torino 1997; E. Blot, A. Giordano Un secolo di Liuteria Italiana 1860-1960. A century of Italian violin making. t.8: Liguria, Cremona 1997; E. Blot Liuteria Italiana, t.4: 1800-1950. 150 Years of Violin Making in Piedmont, Cremona 2001; Giuseppe Rocca 1807-1865 – Bicentenario della nascita, Cuneo 2007; A. Giordano In focus: Giuseppe Rocca, „The Strad” CXXIV, 2014; N. Sackman The Messiah Violin: A Reliable History? Nottingham 2015; J. Price Giuseppe Rocca, the „ex-Maud Powell”, „The Strad” CXXX, 2019.
