Rigatti, Giovanni Antonio

Rigatti, Rigati, Giovanni Antonio, *ochrzcz. 25 X 1613 Wenecja, †24 X 1648 Wenecja, włoski kompozytor i śpiewak. Od IX 1621 śpiewał w chórze chłopięcym bazyliki S. Marco w Wenecji; od 21 IX 1635 do 24 III 1637 był kapelmistrzem katedry w Udine. Po powrocie do Wenecji 9 IV 1639 przyjął święcenia kapłańskie, od 28 VIII 1639 uczył muzyki w Ospedale dei Mendicanti, a od VIII 1642 także w Ospedale degli Incurabili. 28 I 1646 został kapelanem G.F. Morosiniego (prokuratora S. Marco i brata późniejszego patriarchy Wenecji), a 14 VII 1647 – sottocanonico bazyliki S. Marco.

Twórczość Rigattiego, przyrównywana pod względem warsztatu kompozytorskiego i walorów artystycznych do osiągnięć C. Monteverdiego, wymaga opracowania monograficznego. Rigatti był mistrzem stylu koncertującego, jednym z najbardziej utalentowanych kompozytorów weneckich drugiej ćwierci XVII wieku. Ze swobodą i pomysłowością operował nowoczesnymi technikami kompozytorskimi swej epoki – monodią, koncertowaniem i polichóralnością. W jego dorobku przeważają dzieła religijne: motety solowe, mało- i wielkoobsadowe koncerty kościelne, msze koncertujące, polichóralne i koncertujące opracowania psalmów i magnifikaty. Wybitną pozycję stanowi zbiór Messa e salmi z 1640, dedykowany cesarzowi Ferdynandowi III oraz Salmi diversi di Complieta, zawierający utwory powstałe prawdopodobnie dla patriarchy weneckiego. Dzieła te opierają się na daleko posuniętej zasadzie kontrastu – tempa, metrum, faktury, dynamiki i barwy. Forma tak skontrastowanych dzieł spajana jest najczęściej dzięki wprowadzaniu refrenów i techniki basso ostinato. Za pomocą określeń słownych Rigatti pieczołowicie zaznacza wszelkie zmiany agogiczne, dynamiczne, wyrazowe, a nawet rejestrację akompaniujących organów. W koncertach szczególną uwagę zwraca kantylenowa linia melodyczna, sprawne posługiwanie się instrumentami w samodzielnych ritornelach, wirtuozostwo partii solowych i logiczne rozłożenie proporcji formy. Twórczość świecką Rigattiego reprezentują zaledwie 2 zbiory. W madrygałach koncertujących, w których przeważają duety i styl canzonettowy, widoczne jest nawiązanie do dokonań C. Monteverdiego. W zbiorze monodii znajduje się wiele arii opartych na basach ostinatowych, dwie stroficzne cantade oraz jedna, skontrastowana wewnętrznie, kantata dialogowana do poematu Il pastor fido G.B. Guariniego. W dziełach tych panuje ekspresyjny sposób wyrażania tekstu poetycznego za pomocą środków seconda pratica oraz umiarkowane wirtuozostwo wokalne.

Literatura: J. Roche Giovanni Antonio Rigatti and the Development of Venetian Church Music in the 1640s, „Music and Letters” LVII, 1976 oraz „Musica diversa di Completa”. Compline and Its Music in Seventeenth-Century Italy, „Proceedings of the Royal Musical Association” CIX, 1982/83; J. Whenham Duet and Dialogue in the Age of Monteverdi, Ann Arbor 1982; J. Roche Antonio Rigatti and His Musiche Concertate of 1636, w: Il madrigale oltre il madrigale, red. A. Colzani, A. Luppi i M. Padoan, «Contribuyi Musicologici del Centro Ricerche dell’Antiquae Musicae Italicae Studiosi-Como» VIII, Como 1994; M. Kokole Sacred works by Giovanni Antonio Rigatti and other Venetian composers in the context of musical life in Koper in the 17th century w: Early music: Context and ideas. II, Kraków 2008; G. Viglizzo Giovanni Antonio Rigatti: Profilo biografico w: Barocco padano 7, red. A. Colzani, A. Luppi, M. Padoan, Como 2012; L.M. Koldau Giovanni Antonio Rigattis Messa e salmi, parte concertati (1640) und die Entwicklung des Concertato-Stils, „Schütz-Jahrbuch” XXIV, 2002.