Richard de Fournival [riszˊa:r de furniwˊal], *ok. 1190 Paryż, †1260 Paryż, francuski truwer, pisarz i lekarz. Był synem Rogiera de Fournival, nadwornego lekarza króla Filipa Augusta, i przyrodnim bratem bpa Arnoula d’Amiens. Kształcił się w Paryżu. W 1240 został kanonikiem, a w 1246 kanclerzem kapituły kościoła Notre-Dame w Amiens; w tym samym roku otrzymał również zezwolenie papieża Innocentego IV na uprawianie zawodu chirurga. Richard był wszechstronnie uzdolnionym poetą i pisarzem. Z jego twórczości zachowały się z melodiami 2 motety 2-głosowe (Chascuns qui de bien amer i Onques n’amai tant con je fui amee), 18 monodycznych utworów pieśniowych (atrybucja 1 z nich, L’autrier avint en cel autre pais, niepewna) oraz 1 z 2 jeux-partis, napisanych wspólnie z Gautierem de Dargies (A vous mesire Gautier). Pozostawił też szereg poematów miłosnych, zachowanych bez muzyki (m.in. przypisywany mu motet Renvoisiement i vois a mon ami, jeu-parti Amis Richart, j’eusse bien mestier, kilka pieśni, również w języku łacińskim), pism alegorycznych o miłości dworskiej (Bestiaire d’amour, Consaus d’amour) i katalog biblioteczny w Amiens (Biblionomia). Richard jest ceniony przede wszystkim jako jeden z najstarszych przedstawicieli francuskiej twórczości motetowej. Jego motet Chascuns qui de bien amer oparty jest na tenorze z repertuaru Notre-Dame. W twórczości pieśniowej, obejmującej 16 chansons i 2 tensony, stosował kunsztowne i stylistycznie różnorodne struktury poetycko-muzyczne. W większości są to przekomponowane i zwrotkowe utwory o tematyce miłosnej (Talent avoie d’amer, Quant la justice est saisie), niekiedy wzorowane na odach greckich, z bogato zróżnicowanymi formami refrenów. Dwie z jego pieśni są kontrafakturami: wzorem dla Mere au roi omnipotent jest pieśń maryjna Ne me dones pas talent Moniota d’Arras, dla Oiés, seigneur, pereceus, par oiseuses – pieśń krzyżowców Ahi, Amors, com dure departie Conona de Béthune (obecnie przypisywana także Guyowi de Coucy) z 1188.
Literatura: P. Zarifopol Der kritische Text der Lieder Richards de Fournival, Halle 1904; F. Gennrich Trouvèrenlieder und Motettenrepertoire, „Zeitschrift für Musikwissenschaft” IX, 1926/27; H. Petersen Dyggve Onomastique des Trouvères, „Annales Academiae Scientiarum Fennicae” B, XXX/1, 1934; F. Gennrich Troubadours, Trouvères, Minneund Meistergesang, «Das Musikwerk» II, Kolonia 1951, 2. wyd. 1960; F. Gennrich Altfranzösische Lieder, «Sammlung Romanischer Übungstexte» XLI, 1956; T. Karp Interrelationships between Poetic and Musical Form in Trouvère Song, w ks. pam. M. Bernsteina, red. E.H. Clinkscale i C. Brook, Nowy Jork 1977; S.N. Rosenberg, H. Tischler „Chanter m’estuet”. Songs of the Trouvères, Bloomington (Indiana) 1981.
