Pugaczowa [pugʹa~] Ałła Borisowna, *15 IV 1949 Moskwa, rosyjska piosenkarka, kompozytorka, aktorka, autorka tekstów, reżyser. W 1969 ukończyła wydział dyrygentury chóralnej szkoły im. M. Ippolitowa-Iwanowa w Moskwie, w latach 1976–81 studiowała na wydziale reżyserii estradowej u A. Nikołajewa w Instytucie Sztuki Teatralnej im. A. Łunaczarskiego w Moskwie. Od 1965 występuje jako piosenkarka. Współpracowała m.in. z zespołami Nowyj Elektron i Moskwiczi, orkiestrą O. Lundstrema (1972–73) oraz grupami Wiesiołyje Riebiata (1974–75), Ritm (1977–80). Przełomowym wydarzeniem w karierze Pugaczowej był występ w 1975 na festiwalu Złoty Orfeusz w Słonecznym Brzegu w Bułgarii, gdzie otrzymała Grand Prix za interpretację piosenki Arlekino. W 1976 odniosła sukces na międzynarodowych targach muzycznych w Cannes, w 1977 nagrała debiutancką płytę długogrającą, w 1978 zdobyła uznanie kreacją w filmie Żenszczina, kotoraja pojot (reż. A. Orłów). W 1980 Pugaczowa założyła własny zespół Recital, a po wykonaniu piosenki Maestro (1981) zyskała w ZSRR status supergwiazdy; jej płyty zaczęły ukazywać się w wielomilionowych nakładach (ok. 250 milionów egzemplarzy). W 1982 wystąpiła z recitalem w Olympii w Paryżu, w 1984 – z cyklem koncertów na stadionie olimpijskim w Moskwie. W 1985 zagrała główne role w filmie muzycznym Priszła i goworiu (reż. N. Ardasznikow) oraz rock-operze A. Gradskiego Stadion. W latach 1985–89 zwróciła się ku muzyce rockowej, podejmując współpracę z W. Kuźminem oraz U. Lindenbergiem z RFN. Od 1988 prowadziła własny Tieatr Pieśni, promujący innych artystów. Pugaczowa odbyła wiele tournées zagranicznych w krajach europejskich, Stanach Zjednoczonych, Australii, Indiach, występując także w duetach (z J. Dassinem, B. Manilowem); w Polsce zyskała popularność dzięki występom na festiwalach Interwizji w Sopocie i Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze. Podsumowaniem działalności muzycznej Pugaczowej była 13-płytowa antologia nagrań (Kolekcja 1996) i jubileuszowy recital Izbrannoje (1998), złożony z największych jej przebojów w nowych aranżacjach. Pugaczowa jest m.in. laureatką Wszechzwiązkowego Konkursu Artystów Estrady (1974), Grand Prix na Festiwalu Interwizji w Sopocie (1978 dla utworu Wsio mogut koroli), milenijnej nagrody International Biographical Centre w Cambridge dla najwybitniejszych muzyków XX w. W 1997 reprezentowała Rosję na Festiwalu Piosenki Eurowizji w Dublinie. Poza twórczością artystyczną i animowaniem kultury zajmuje się działalnością wydawniczą oraz projektowaniem mody.
Pugaczowa jest także uznaną kompozytorką piosenek oraz muzyki filmowej, do grona jej współpracowników należą renomowani kompozytorzy (R. Pauls, I. Nikołajew, M. Minkow) i autorzy tekstów (I. Rieznik, L. Dierbieniow).
Oryginalny sposób interpretacji, ukształtowany w opozycji do stylu radzieckiej estrady lat 50. i 60., Pugaczowa czerpie z różnych tradycji: francusko-amerykańskiego genre’u piosenki aktorskiej i kabaretowej (E. Piaf, Ch. Aznavour, L. Minnelli), rosyjskich wzorców piosenki literackiej (A. Wertyński, K. Szulżenko) oraz zdobyczy awangardy muzyki popularnej (rock). Piosenkarka dysponuje głosem o rozległej skali (kontralt-sopran), jej technika wokalna syntetyzuje różnorodne sposoby operowania głosem, obejmujące m.in. wyraziste parlando, emisję „krzykową”, scat. Przywiązując wagę do barwy jako ważnego środka ekspresji muzycznej, zestawia skrajne rejestry i odmienne sposoby artykulacji dźwięku. Jej interpretacje cechuje duża ekspresyjność oraz dążenie do teatralizacji piosenki. Pugaczowa sformułowała parateatralną koncepcję sztuki piosenkarskiej, opartej na repertuarze o dużych walorach literackich i muzycznych, kształtując w reżyserowanych przez siebie recitalach specyficzną odmianę konceptualnego widowiska estradowego, zintegrowanego wokół nadrzędnej idei.
Najbardziej znane piosenki Pugaczowej: Robot 1965, Arlekino 197 5, Żenszczina, kotoraja pojot 1977, Nie otriekajutsia lubia 1977, Maestro 1981, Starinnyje czasy 1981, Ajsbierg 1983, Priszła i goworiu 1984, Kogda ja ujdu 1985, Ałło 1987, Tri sczastliwych dnia 1989, Lubow’, pochożaja na son 1994, Primadonna 1997, Nie obiżaj mienia 1998.
Pugaczowa wydała m.in. płyty: Zierkało duszi 1977, Arlekino i drugije 1979, To li jeszczo budiet… 1980, Podnimis’ nad sujetoj! 1980, Kak triewożen etot put’ 1981, Watch Out 1985, Sczast’ja w licznoj żizni! 1986, Priszła i goworiu 1987, Songs Instead of Letters, z U. Lindenbergiem, 1988, Ałła 1990, Nie diełajtie mnie bolno, gospoda 1995, Da! 1998, Riecznoj tramwajczik 2001, A był li malczik? 2002.
Literatura: T. Czeredniczenko Mieżdu „Brieżniewym” a „Pugaczowoj”. Tipołogija sowietskoj massowoj kultury, Moskwa 1994; Ałła Pugaczowa głazami druziej i niedrugow, 2 t., red. B.M. Pojurowski, Moskwa 1997; G. Piotrowski Ałła Pugaczowa – fenomen piosenkarstwa rosyjskiego, Toruń 2003.
