Porsile, Giuseppe

Porsile, Persile, Porcile, Porsille, Giuseppe, *5 V 1680 Neapol, †29 V 1750 Wiedeń, włoski kompozytor. Syn kompozytora Carla Porsilego, uczeń G. Ursina, M. Giordana i G. Greca w Conservatorio dei Poveri di Gesù Cristo w Neapolu. Wicekapelmistrz w służbie hiszpańskich władz Neapolu, w 1695 wyjechał do Barcelony. Od 1697 kapelmistrz króla hiszpańskiego Karola II (†1700), następnie Karola III (od 1711 cesarz Karol VI). W 1713 Porsile osiadł w Wiedniu. W 1720 otrzymał nominację na stanowisko kompozytora dworu cesarskiego; w tym czasie nadwornym kapelmistrzem był J.J. Fux, a wicekapelmistrzem A. Caldara, z którymi Porsile działał w wiedeńskim bractwie cecyliańskim. Stanowisko nadwornego kompozytora zajmował Porsile do 1740, tzn. do śmierci cesarza Karola VI.

Porsile należał do grupy kompozytorów skupionych przy dworze cesarskim w Wiedniu (A. Caldara, J.J. Fux, C.A. Badia, F.B. Conti), którzy przyczynili się do rozkwitu kultury muzycznej tego ośrodka. Był wśród nich jedynym przedstawicielem późnobarokowej operowej szkoły neapolitańskiej. Dorobek kompozytorski Porsilego obejmuje głównie twórczość sceniczną: opery seria i okazjonalne dworskie, według ówczesnej konwencji różnie określane, odmiany operowe (festa teatrale, servizio di camera, componimento per musica i inne) oraz oratoria, w których wprowadzał kunsztownie opracowane chóry. Harmonijne współdziałanie partii wokalnych (solowych i chóralnych) i instrumentalnych oraz dramatyczny wyraz podkreślano zwłaszcza w oratorium Giuseppe riconosciuto, wysoko ocenianym przez J.A. Hassego, jedynym wykonanym także poza Wiedniem.

Oryginalną cechę operowego stylu Porsilego stanowi łączenie pomysłowych konstrukcji kontrapunktycznych z wyrazistą ekspresyjnie, śpiewną melodyką oraz umiar w operowaniu koloraturą. Dostosowując się do konwencjonalnych i konserwatywnych gustów dworu cesarskiego Porsile wprowadzał z reguły typ uwertury francuskiej; wyjątek stanowi 3-częściowa włoska sinfonia w operze Spartaco. Kompozytor odchodził tu również od schematycznego traktowania współczynników formalnych, podporządkowując je wymogom akcji dramatycznych (m.in. zmienna ilość i długość ritorneli, opuszczenie stereotypowego da capo w arii ze sceny szaleństwa Spartakusa). Przez współczesnych Porsile uważany był za twórcę o wysokiej kulturze muzycznej i rzetelnym warsztacie kompozytorskim.

Literatura: U. Prota-Giurleo Giuseppe Porsile e la Real cappella di Barcelona, „Gazzetta musicale di Napoli”, październik 1956; Musikgeschichte Österreichs, t.2: Vom Barock zum Gegenwart, red. R. Flotzinger i G. Gruber, Graz 1979.