Pistocchi, Francesco Antonio

Pistocchi [pistʹokki] Francesco Antonio Mamiliano, zw. Pistocchino, Pistocco, *ok. 1659 Palermo, *†13 V 1726 Bolonia, włoski śpiewak i kompozytor. Syn Giovanniego Pistocchiego, od 1661 muzyka kapeli przy bazylice S. Petronio w Bolonii. Jako cudowne dziecko, mając 8 lat opublikował Capricci puerili… op. 1. W latach 1670–75 był sopranistą w Schola Cantorum przy S. Petronio. W 1675 zadebiutował w Ferrarze jako śpiewak operowy (kontralt), z powodzeniem występował na scenach włoskich, m.in. w Parmie (1688–89, 1690–92, 1699, 1701), Rzymie (1693, 1694), Bolonii (1694–95), Modenie (1686, 1691), Wenecji (1690–92, 1699, 1704–05) oraz w niemieckich teatrach operowych. W latach 1686–95 Pistocchi był śpiewakiem na dworze w Parmie, następnie do 1699 kapelmistrzem Georga Friedricha von Brandenburg w Ansbach. Wraz z G. Torellim odbył podróże muzyczne do Berlina (1697) oraz Wiednia (1699). Od 1700 występował w kościołach Bolonii, m.in. w latach 1701–08 w S. Petronio. W 1702 otrzymał tytuł virtuoso di camera e di cappella wielkiego księcia Toskanii Ferdynanda III. Po zakończeniu kariery scenicznej w 1705 był nauczycielem śpiewu, bardzo cenionym przez współczesnych, do jego uczniów należeli m.in. L. Albarelli, G. Berenstadt, A.M. Bernacchi, G. Cassani i G.B. Martini. W 1687 został członkiem Accademia Filarmonica w Bolonii (jako śpiewak, w 1692 jako kompozytor), dwukrotnie (1708 i 1710) wybrany principe. W 1709 przyjął święcenia, w XI 1715 został członkiem Kongregacji Oratorianów w Forlì.

Twórczość Pistocchiego według obecnego, niepełnego stanu badań zachowała się jedynie fragmentarycznie. W jego utworach scenicznych i wokalno-instrumentalnych, popularnych w XVIII w., ceniono szlachetność linii melodycznych arii oraz dramatyczną ekspresję recytatywów, cieniowaną przy użyciu szerokiej, zróżnicowanej skali dynamicznej; podkreślano również oryginalność silnie schromatyzowanej harmoniki. Aria E che farei z oratorium Maria Vergine addolorata posłużyła jako temat muzyczny innym kompozytorom, m.in. A. Corellemu w sarabandzie z Concerto op. 6 nr 11. Listy Pistocchiego do G.A. Pertiego zachowały się w Civico Museo Bibliografico Musicale w Bolonii.

Literatura: P.F. Tosi Opinioni de’ cantori antichi e moderni, Bolonia 1723, przedr. Nowy Jork 1968, wyd. angielskie Observations on the Florid Song, tłum. J.E. Galliard, Londyn 1742, ²1743, przedr. 1969, wyd. niemieckie Anleitung zur Singkunst, tłum. J.F. Agricola, Berlin 1757, przedr. Lipsk i Celle 1966; Ch. Burney A General History of Music from the Earliest Ages to the Present Period, t. 2, Londyn 1782, przedr. 1957 (zawiera arię z oratorium Maria Vergine addolorata); F. Vatielli L’oratorio a Bologna negli ultimi decenni del seicento, „Note d’archivio per la storia musicale” XV, 1938; M. Fabbri A. Scarlatti e il Principe Ferdinando de’ Medici, «Historiae Musicae Cultores» XVI, Florencja 1961; O. Termini Singers at San Marco in Venice. The Competition between Church and Theatre (c 1675–c 1725), „Royal Music Association Research Chronicle” XVII, 1981; F. Della Seta I Borghese (1691–1731). La musica di una generazione, „Note d’archivio per la storia musicale” nowa seria I, 1983.