Pasquini, Ercole

Pasquini [pask´^ui:ni] Ercole, *poł. XVI w. Ferrara, †między 1608 a 1619 Rzym, włoski kompozytor i organista. Według A. Superbiego (Apparato de gli huomini illustri della città di Ferrara, 1620) Pasquini dysponował porywającą techniką, a zanim został „pierwszym organistą” Ferrary, był uczniem Alessandra Milleville’a, organisty na dworze książęcym (1560–89), twórcy głownie madrygałów, świeckich i religijnych. W rodzinnym mieście nauczał muzyki (m.in. późniejszą twórczynię madrygałów Vittorię Aleotti) i przez pewien czas (do 1597) był organistą Accademia della Morte (po L. Luzzaschim). W 1593 opublikowano w Weronie jego libretto do favola boscareccia I fidi amanti, napisanej na zaślubiny Carla Gesualda da Venosa i Eleonory d’Este. Od 1597 przebywał w Rzymie, sprawując funkcję organisty Cappella Giulia w bazylice św. Piotra oraz w 1604 w kościele S. Spirito de Sassia. W 1608 stracił posadę w Watykanie, którą przejął po nim G. Frescobaldi.

Kompozycje wokalne Pasquiniego są utrzymane w stylu typowym dla późnego renesansu, natomiast jego twórczość organowa stanowi ważny etap w procesie usamodzielniania się muzyki instrumentalnej i bywa pod tym względem porównywana z dokonaniami G. Frescobaldiego. W canzonach (zwykle 3-częściowych, z trójmiarem w części 2), z których kilka stanowi wczesny przykład canzony wariacyjnej, jak i w wieloodcinkowych toccatach oraz wariacjach ostinatowych (m.in. na modelu romaneski i Ruggiera), kompozytor wprowadzał bogaty zasób niestereotypowych figuracji. Utwory Pasquiniego, zwłaszcza nowatorskie durezze e ligature (typ kompozycji spotykany też m.in. w twórczości G. de Macque’a), których nazwa pochodzi od licznych dysonansów i synkopacji, charakteryzuje wyrafinowana harmonika. Dwa correnti Pasquiniego, składające się odpowiednio z 2 i 3 kilkunastotaktowych odcinków, należą do najwcześniejszych przykładów tego tańca we Włoszech.

Literatura: F. Waldner Zwei Inventarien aus dem XVI. und XVII. Jahrhundert über hinterlassene Musikinstrumente und Musikalien am Innsbrucker Hofe, „Studien zur Musikwissenschaft” IV, 1916; A. Newcomb Frescobaldi’s Toccatas and Their Stylistic Ancestry, „Proceedings of the Royal Musical Association” CXI, 1984/85; J. Ladewig The Origins of Frescobaldi’s Variation Canzonas Reappraised oraz W.R. Shindle The Vocal Compositions of Ercole Pasquini, w: Frescobaldi Studies, materiały z konferencji poświęconej G. Frascobaldiemu w Madison 1983, Durham (Karolina Północna) 1987; D. Schulenberg Some Problems of Text, Attribution, and Performance in Early Italian Baroque Keyboard Music, „Journal of Seventeenth-Century Music” IV, 1998.