Maillart, Pierre

Maillart [maj´a:r], Maillard, Pierre, *1550 Valenciennes, †16 VIII 1622 Tournai, franko-flamandzki teoretyk i kompozytor. Przed 1562 śpiewał w chórze chłopięcym katedry w Tournai. Od 1562 był członkiem kapeli Filipa II w Henegau, a od 1565 w Madrycie, gdzie uczył się u tamtejszego kapelmistrza J. Bonmarchégo. W 1570 opuścił Hiszpanię, w 1572 studiował na uniwersytecie w Louvain, w 1674 przebywał w Antwerpii, w 1581 ponownie związał się z katedrą w Tournai, gdzie początkowo kształcił śpiewaków, od 1589 był kanonikiem, a od 23 V 1606 pełnił obowiązki chantre. Na użytek katedry pisał msze i motety, dziś zaginione; w 1598 pod jego redakcją wydano w Antwerpii Processionale diecezji Tournai. W 1610 w Tournai ukazał się traktat o modi i tonach kościelnych, jedyne zachowane dzieło Maillarta – szeroko znane i cenione nie tylko w krajach francuskojęzycznych, cytowane przez M. Mersenne’a i G.B. Doniego.

Traktat Maillarta dzieli się na 2 części, w części 1 autor sięgnął do systemu pseudo-klasycznego, opisując modi jako gatunki oktawowe oparte na finalis, złożone z komórki kwintowej i kwartowej (modi autentyczne) albo z kwartowej i kwintowej (modi plagalne). Opowiedział się za systemem 12 modi Glareana, uważając je za podstawę tonalną całej twórczości muzycznej, łącznie z chorałem. W części 2 omówił 8 tonów psalmowych, które uznał za podgatunki modi złożone z 3 części: intonation, médiation i fin („saeculorum amen”). W tonach tych utworzonych specjalnie dla potrzeb śpiewania psalmodii elementem niezmiennym jest nie finalis, lecz utożsamiana z dominantą médiation. W zależności od wyboru towarzyszącej psalmowi antyfony lub responsorium zmienia się natomiast intonation i fin. W rozróżnieniu na modi i tony psalmowe Maillart wyraźnie nawiązał do podziału Glareana (modi – intonationes) i Zarlina (modi – salmodie). Wzorem wielkich teoretyków renesansu poruszał także kwestię musica reservata, problematykę 3 rodzajów greckich i związków ówczesnej praktyki muzycznej z antykiem. Jego traktat stanowił przede wszystkim kompendium wiedzy modalnej i mensuralnej oraz podstawę ówczesnej praktyki muzycznej w krajach kultury franko-flamandzkiej.

Literatura: A. Auda Les modes et les tons de la musique, Bruksela 1930; H. Schneider Die französische Kompositionslehre in der ersten Hälfte des 17. Jahrhunderts, «Mainzer Studien zur Musikwissenschaft» III, Tutzing 1972; W. Seidel Französische Musiktheorie im 16. und 17. Jahrhundert, «Geschichte der Musiktheorie» IX, Darmstadt 1986.