Lukian, Lukianos z Samosaty, *ok. 120 Samosata, †po 180 Ateny, grecki retor, pamflecista i satyryk. Początkowo przebywał w rodzinnym mieście, będącym stolicą królestwa Kommageny (prowincji rzymskiej przyłączonej do Syrii), ucząc się od ojca zawodu rzeźbiarza. Następnie studiował retorykę i filozofię w zachodnich miastach Azji Mniejszej. Wkrótce zasłynął jako orator i obrońca sądowy; wygłaszając popisowe, mowy podróżował po wielu miastach greckich, rzymskich oraz po Galii. Ok. 165 osiadł w Atenach, gdzie pisał i studiował grecką literaturę. W latach 70. objął stanowisko naczelnika kancelarii przy namiestniku rzymskim w Egipcie.
Lukian z Samosaty, twórca tzw. dialogu satyrycznego, pozostawił po sobie ok. 80 utworów (niekiedy autorstwo bywa kwestionowane) o rozmaitej tematyce, głównie dzieła satyryczne, filozoficzne oraz pisma krytycznoliterackie; największą sławę przyniosły mu Dialogi bogów i Dialogi zmarłych. Był zwolennikiem koncepcji wychowania przez muzykę. W Dialogu o tańcu (uznawanym za apokryf) dowodzi, że taniec jako sztuka gestu ma przewagę nad tragedią i komedią, gdyż kształtuje u człowieka równocześnie przymioty ciała i ducha. Sztuka taneczna w koncepcji Lukiana z Samosaty ma odzwierciedlać kosmiczny porządek (rytm jako boski gest stworzenia), a taniec stanowi syntezę wszystkich dziedzin sztuki z muzyką na czele. Oprócz szczegółowej analizy sztuki tanecznej ze stanowiska psychologicznego i estetycznego dzieło to zawiera także opisy wykonań niektórych tańców.
Literatura: H. Abert Die Lehre vom Ethos in der griechischen Musik, Lipsk 1899; F.W. Householder Literary Quotation and Allusion in Lucian, Londyn 1941; E.A. Lippman The Sources and Development of the Ethical View of Music in Ancient Greece, Cambridge 1966.
