Janitsch, Johann Gottlieb

Janitsch [~nycz], Janič, Janitsh, Janitzch, Johann, Jan, Gottlieb, *19 VI 1708 Schweidnitz (obec. Świdnica), pogrzeb. 3 IV 1762 Berlin, niemiecki kompozytor, wiolonczelista i prawnik. Uczęszczał do 3-stopniowej szkoły w Schweidnitz, później kształcił się we Wrocławiu; w latach 1729–33 studiował prawo na uniwersytecie we Frankfurcie nad Odrą, gdzie działał jako dyrygent i kompozytor. W latach 1733–36 był sekretarzem F.W. von Happe, radcy stanu królestwa pruskiego. W 1736 Janitsch wszedł w skład orkiestry następcy tronu, późniejszego króla Fryderyka II Wielkiego; przebywał w Ruppin, Rheinsbergu, Berlinie. Po objęciu władzy przez Fryderyka II (1740) pełnił obowiązki nadwornego kompozytora, dyrygenta i korepetytora dworskiego chóru operowego. W Rheinsbergu utworzył, a następnie kontynuował w Berlinie koncerty zwane Freitags-Akademien, w których uczestniczyli muzycy zawodowi i amatorzy. Naśladowcami Janitscha w tej dziedzinie byli m.in. Ch.F. Schale (Montags-Assembleen) i J.F. Agricola (Sonnabend-Konzerten). Janitsch pisał głównie muzykę okolicznościową (na bale, uroczystości państwowe, kościelne, rodzinne) i kameralną. Jego twórczość, wysoko oceniana przez współczesnych (szczególnie kwartety na trzy instrumenty melodyczne z basso continuo) i ciesząca się popularnością do końca XVIII w., utrzymana jest w stylu galant, wykazując wpływy m.in. J.G. Grauna i C.Ph.E. Bacha.

Literatura: H. Uldall Das Klavierkonzert der Berliner Schule, Lipsk 1928; E. Stilz Die Berliner Klaviersonate zur Zeit Friedrichs des Grossen, Saarbücken 1930; E.E. Helm Music at the Court of Frederick the Great, Oklahoma 1960; T. Fritzsch Johann Gottlieb Janitsch – Contraviolonist, Komponist, Akademiegründer, w: Die Rheinsberger Hofkapelle von Friedrich II., red. U. Liedtke, Rheinsberg 1995; T.S. Dreisbach The Quartets of Johann Gottlieb Janitsch (1708-ca 1763), dysertacja, Case Western Reserve University 1998; M. O’Loghlin Frederick the Great and His Musicians: The Viola da Gamba Music of the Berlin School, Aldershot 2008; K. Hofmann, P. Thalheimer Johann Gottlieb Janitsch (1708–1762): Thematisches Verzeichnis seiner Werke. Janitsch-Werkverzeichnis (JWV), Beeskow 2024.