Genée, Richard

Genée [ż^enʹɛ] Franz Friedrich Richard, *7 II 1823 Gdańsk, †15 VI 1895 Baden (k. Wiednia), niemiecki dyrygent, kompozytor, librecista i tłumacz. Syn dyrektora Danziger Theater i śpiewaka, Johanna Friedricha Genée’a. Uczęszczał do gimnazjum w Berlinie, następnie podjął studia medyczne, których nie ukończył, poświęcając się muzyce. W Berlinie uczył się m.in. kompozycji u A. Stahlknechta oraz teorii muzyki u S. Dehna. Karierę muzyczną rozpoczął w teatrze w Gdańsku w sezonie 1843/44 jako dyrygent baletu. W latach 1847–55 był dyrektorem muzycznym i kapelmistrzem w teatrach miejskich kolejno w Rewlu (obecnie Tallin), Rydze, Kolonii, Düsseldorfie, po czym wrócił na krótko do rodzinnego Gdańska. W 1856 objął posadę w teatrze w Moguncji, w 1860 w teatrze książęcym w Schwerinie, a w 1863 w Königliches Deutsches Theater w Pradze. W 1867 przeniósł się do Wiednia na stanowisko kapelmistrza i kompozytora w Theater an der Wien. W 1878 zaniechał pracy w teatrze, lecz pozostał czynny jako twórca. Żonaty z Emilią L’Orange, z którą adoptował Annę Barbarę, czwarte dziecko kompozytora Friedricha von Flotowa.

Aktywność twórczą rozwinął Genée głównie w dziedzinie operetki. Był jednym z kluczowych librecistów tzw. złotego okresu operetki wiedeńskiej. Pisał libretta o wartkiej akcji, trafiające w gust publiczności, z reguły we współpracy z F. Zellem (właśc. Camillo Watzel), przede wszystkim dla innych kompozytorów. Największą sławę przyniosło mu współautorstwo libretta (razem z Karlem Haffnerem) do Zemsty nietoperza (Die Fledermaus, 1874), najsłynniejszej operetki Johanna Straussa II. Miał ponadto udział w powstaniu libretta do Nocy w Wenecji (Eine Nacht in Venedig, 1883) tegoż kompozytora oraz Student żebrak (Der Bettelstudent, 1882) i Gasparone (1884) C. Millöckera.

Tłumaczył niektóre libretta dzieł Ch. Lecocqua, J. Offenbacha, A. Sullivana. Jako librecista łączący dużą kulturę literacką z doświadczeniem kompozytora i dyrygenta operetek, przyczynił się w znacznej mierze do sukcesów operetek J. Straussa, K. Millöckera czy F. Suppégo. Jako autor muzyki nie dorównywał jednak talentem takim współczesnym jak bliski mu stylistycznie J. Offenbach czy J. Strauss. Dwie operetki z jego muzyką osiągnęły znaczniejszy sukces: Der Seekadett (1876) i Nanon, die Wirtin vom goldenen Lamm (1877) – obie wystawione w Theater an der Wien.

Inne jego dzieła muzyki scenicznej, pieśni chóralne i solowe z fortepianem nie posiadają większych walorów artystycznych.

Literatura: B. Grün Kulturgeschichte der Operette, Berlin 1967, wyd. polskie Dzieje operetki, tłum. M. Kurecka, Kraków 1974; B. Hiltner-Hennenberg Richard Genée. Eine Bibliographie, Frankfurt n. Menem 1998; J.M. Michalak Opery i balety w repertuarze gdańskiego teatru za dyrekcji Friedricha Genée (1841–1855), w: 200 lat teatru na Targu Węglowym w Gdańsku, red. J. Ciechowicz, Gdańsk 2004; P. Genée Richard Genée und die Wiener Operette, Wiedeń 2014.