Euler [ʹojler] Leonhard, *15 IV 1707 Bazylea, †18 X 1783 Petersburg, szwajcarski matematyk, fizyk i astronom. Studiował w Bazylei fizykę jako uczeń J. Bernoulliego. Od 1730 był profesorem fizyki, potem profesorem matematyki i członkiem Akademii Nauk w Petersburgu, a od 1741 profesorem, od 1754 także kierownikiem sekcji matematyki Pruskiej Akademii Nauk w Berlinie. W 1766 powrócił do Petersburga, gdzie kontynuował pracę naukową pomimo utraty wzroku. Opublikował 28 dzieł i blisko 900 prac przyczynkowych z dziedziny mechaniki teoretycznej, wyższej algebry, analizy matematycznej i hydromechaniki, za które 10-krotnie otrzymał nagrodę Akademii Nauk w Paryżu. Problemom akustyki muzycznej poświęcił dzieło Tentamen novae theoriae musicae (Petersburg 1739) oraz prace: Conjecture sur la raison de quelques dissonances… (1764), Du véritable caractère de la musique moderne (1764) i Lettres à une princesse d’Allemagne (1768–74). W dziele Tentamen przedstawił własną teorię konsonansu i dysonansu opartą na tzw. gradus suavitatis („stopniu przyjemności”), matematycznej mierze współbrzmienia dźwięków wynikającej ze złożoności stosunków liczbowych między ich częstotliwościami. Zastosował także logarytmiczny opis wielkości interwałów, torując drogę późniejszym logarytmicznym systemom ich pomiaru, m.in. skali centów. Zaproponował ponadto własną odmianę naturalnego systemu interwałowego, która nie znalazła szerszego zastosowania w praktyce muzycznej. Jego koncepcje należą do najważniejszych osiemnastowiecznych prób matematycznego wyjaśnienia zjawiska konsonansu.
Literatura: H. Helmholtz Die Lehre von den Tonempfindungen, Brunszwik 1863; S. Schultz-Euler Leonhard Euler, Frankfurt n. Menem 1907; L.G. Du Pasquier Leonhard Euler et ses amis, Paryż 1927; J. Handschin Der Toncharakter, Zurych 1968, P. Pesic, Music and the Making of Modern Science, Cambridge 2014.
