27 stycznia to dzień urodzin Wolfganga Amadeusza Mozarta. Korzystając z tej okazji przyjrzymy się historii jednego z najsłynniejszych konfliktów muzycznego świata, związanej z jego postacią: historii Mozarta i Salieriego. Obraz ich relacji przedstawiono m.in. w operze „Mozart i Salieri” Nikołaja Rimskiego-Korsakowa z 1898 r. oraz w filmie „Amadeusz” Miloša Formana z 1984 r. Antonio Salieri ukazany zostaje jako rywal Mozarta, zazdrosny o jego talent i karierę oraz jego zabójca. Podwaliny tej legendy o nienawiści i rywalizacji stworzył Aleksander Puszkin w dramacie „Mozart i Salieri” z 1830 r.
Jak było w rzeczywistości? Sprawdźcie kilka faktów i mitów!
Fakt: Salieri święcił triumfy na dworze wiedeńskim do czasu debiutu Mozarta. Jego kompozycje uświetniały wszystkie najważniejsze uroczystości państwowe.
Mit: kompozytorzy nie chcieli mieć ze sobą nic wspólnego. W rzeczywistości wiele źródeł podaje, że Salieri popierał Mozarta, wykonywał jego utwory i prowadził premiery jego oper.
Fakt: Salieri skomponował niemal 2 razy więcej oper niż jego rywal. Pozostawił 40 dzieł operowych, tymczasem Mozart – 22.
Fakt: Antonio był cenionym pedagogiem największych muzycznych sław. Do jego uczniów w zakresie kompozycji zaliczali się m.in. Franz Schubert, Ferenc Liszt i Ludwig van Beethoven.
Mit: Salieri otruł Mozarta. Kompozytor przyznaje się do tego w filmie „Amadeusz”. Podobno wyznał to 30 lat po śmierci Mozarta podczas załamania nerwowego, jednak na zabójstwo nie wskazują żadne dowody historyczne.
Fakt: Wolfgang Amadeusz został obwołany muzycznym geniuszem, Antonio – nie. Pomimo to, Salieri był cenionym pedagogiem oraz muzykiem, sprawującym funkcję nadwornego kompozytora i kapelmistrza.
Mit: Salieri odcinał się od inspiracji dziełami rywala. Tak naprawdę w jego operach z lat 80. można dostrzec analogie z utworami Mozarta, które wynikały z wzajemnych wpływów oraz ze współpracy z tymi samymi śpiewakami i librecistami.
Fakt: Pietro Metastasio stworzył libretta dla oper i Antonia („Semiramide”), i Wolfganga Amadeusza (m.in. „La clemenza di Tito”). Co więcej, popierał Antonia od początku jego kariery muzycznej w Wiedniu.
Mit: twórczość Salieriego nie była tak innowacyjna jak Wolfganga Amadeusza. W rzeczywistości Antonio był twórcą otwartym na nowoczesne koncepcje, zyskał nawet opinię głównego kontynuatora reform operowych Glucka.
Jak widzicie, obraz relacji Wolfganga Amadeusza i Antonia ukształtowany przez współczesne interpretacje, odbiega od rzeczywistości, lecz owiany aurą tajemnicy i niedomówień jednocześnie przyczynia się do popularyzacji historii Salieriego i jego twórczości, o których warto pamiętać. Więcej ciekawych informacji z życiorysów obu tych kompozytorów znajdziecie w Encyklopedii PWM.
Źródła:
- Artykuł „Antonio Salieri. “Był pozbawiony skrupułów”, ale czy zabił Mozarta? [w:] https://polskieradio24.pl/artykul/1436519,antonio-salieri-byl-pozbawiony-skrupulow-ale-czy-zabil-mozarta [dostęp: 27.01.2026]
- Artykuł „Konflikt konkurentów” [w:] https://www.polskieradio.pl/24/291/Artykul/167540,Konflikt-konkurentow [dostęp: 27.01.2026]
- Artykuł „Wizerunek artysty – Mozart i Salieri” [w:] https://kulturanacodzien.pl/wizerunek-artysty-mozart-i-salieri/ [dostęp: 28.01.2026]